رویداد تخصصی معرفی روشها و ابزارهای نوین تأمین مالی در صنعت سلامت با هدف بررسی چالشهای نقدینگی، معرفی ظرفیتهای جدید تأمین مالی و تسهیل دسترسی شرکتهای فعال در حوزه سلامت به منابع مالی، روز سهشنبه ۲۴ شهریورماه ۱۴۰۵ به میزبانی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و با همت انجمن شرکتهای دانشبنیان حوزه سلامت برگزار شد. این رویداد با حمایت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری و با حضور مدیران شرکتهای دانشبنیان، فعالان صنعت سلامت، نمایندگان نهادهای مالی و سرمایهگذاری و مدیران دستگاههای مرتبط با حوزه تأمین مالی برگزار شد.
صنعت سلامت از جمله حوزههایی است که توسعه آن به سرمایهگذاری مستمر در تحقیق و توسعه، زیرساخت، تولید، تجاریسازی و توسعه بازار نیاز دارد. از سوی دیگر، شرکتهای فعال در این صنعت، بهویژه شرکتهای دانشبنیان و فناور، همواره با نیازهای مالی یکسانی مواجه نیستند؛ یک شرکت نوپا ممکن است به سرمایه بذری و سرمایهگذاری جسورانه نیاز داشته باشد، در حالی که یک شرکت تولیدی یا فناور در مرحله توسعه میتواند به سرمایه در گردش، منابع بلندمدت یا ابزارهای بازار سرمایه نیازمند باشد. بر همین اساس، یکی از محورهای اصلی این رویداد، حرکت از نگاه سنتی به تأمین مالی به سمت طراحی و استفاده از ترکیبی از ابزارهای متناسب با مرحله رشد و ماهیت هر کسبوکار بود.
از تأمین مالی سنتی تا ابزارهای متنوع مالی
یکی از مهمترین مباحث مطرحشده در این رویداد، ضرورت ایجاد تنوع در مسیرهای تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان بود. در پنل تخصصی «شیوههای نوین تأمین مالی در صنعت سلامت؛ تبیین راهکارهای بازار پول و سرمایه در خدمت صنعت سلامت»، علیرضا کیانی، رئیس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران، مصطفی قانعی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای زیست و سلولهای بنیادی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، علی بیگزاده، مدیرعامل گروه مالی شهر و اصغر صمدی، رئیس اداره تأمین مالی بانک رفاه به بررسی ظرفیتهای بازار پول و سرمایه برای پاسخگویی به نیازهای مالی صنعت سلامت پرداختند.
در پنل دوم با عنوان ابزارهای نوین تأمین مالی در صنعت سلامت؛ تشریح سازوکارهای حمایتی و ظرفیتهای قانونی دانشبنیان نیز حامد رفیعی، رئیس مرکز تأمین مالی و توسعه سرمایهگذاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، امیر یونسیان، مدیرکل دفتر ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی و رئیس شبکه آزمایشگاهی کشور، فرشاد جاناحمدی، مدیر امور اقتصادی و برنامهریزی صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته و نمایندگان صندوق نوآوری و شکوفایی به تشریح ظرفیتهای موجود پرداختند.
ضرورت شکلگیری یک نظام چندلایه تأمین مالی
حامد رفیعی، رئیس مرکز تأمین مالی و توسعه سرمایهگذاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، در این رویداد بر ضرورت ایجاد مسیرهای پایدار و متنوع برای تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان تأکید کرد. به گفته وی، ساختار تأمین مالی موجود کشور در همه موارد با ویژگیهای اقتصاد دانشبنیان و نیازهای شرکتهای فناور متناسب نیست و لازم است ابزارهایی متناسب با ماهیت این شرکتها توسعه یابد.
بر این اساس، رویکرد جدید باید به سمت ایجاد یک نظام چندلایه تأمین مالی حرکت کند؛ نظامی که در آن ظرفیت بخش خصوصی، شبکه بانکی، صندوق نوآوری و شکوفایی، صندوقهای حمایتی و ابزارهای بازار سرمایه در کنار یکدیگر قرار گرفته و شرکت بتواند بر اساس مرحله رشد، نوع دارایی، ماهیت پروژه و میزان ریسک، مناسبترین ابزار را انتخاب کند.
یکی از ابزارهای مورد اشاره در این نشست، اوراق توسعه فناوری بود که میتواند برای تأمین مالی میانمدت و بلندمدت طرحهای فناورانه مورد استفاده قرار گیرد. در کنار آن، ظرفیتهایی مانند اوراق مالی، صندوقهای تأمین مالی، شرکتهای سهامی عام پروژه، ابزارهای مبتنی بر دارایی، قراردادهای بیمهای و سازوکارهای نوین از جمله توکنسازی نیز بهعنوان مسیرهای قابل توسعه مطرح شدند.
دارایی نامشهود؛ سرمایهای که میتواند به منابع مالی تبدیل شود
یکی از موضوعات قابل توجه این رویداد، توجه به داراییهای نامشهود شرکتهای دانشبنیان بهعنوان یکی از ظرفیتهای مهم و کمتر استفادهشده در تأمین مالی بود.
بخش قابل توجهی از ارزش واقعی یک شرکت دانشبنیان نه در ساختمان و ماشینآلات، بلکه در داراییهایی مانند دانش فنی، مالکیت فکری، نرمافزار، برند، نشان تجاری، مجوزها و گواهینامهها قرار دارد. با این حال، در نظام سنتی تأمین مالی، این داراییها همواره از قابلیت پذیرش مشابه داراییهای فیزیکی برخوردار نبودهاند.
بر اساس مباحث مطرحشده، تغییرات ایجادشده در مقررات وثیقهگذاری میتواند امکان استفاده از بخشی از داراییهای نامشهود بهعنوان وثیقه را فراهم کند. همچنین توسعه سازوکارهای ارزشگذاری رسمی و ایجاد پوششهای بیمهای برای این داراییها میتواند به افزایش قابلیت استفاده از آنها در فرآیند تأمین مالی کمک کند.
در همین راستا، سامانه «سادان» نیز بهعنوان یکی از زیرساختهای در حال توسعه برای ارزشگذاری داراییهای نامشهود مطرح شد؛ ظرفیتی که میتواند در آینده زمینه شناسایی، ارزشگذاری و استفاده مؤثرتر از این داراییها در فرآیندهای تأمین مالی را فراهم کند.
شرکتهای دانشبنیان سلامت؛ از مرحله ایده تا مقیاسپذیری
بخش دیگری از مباحث رویداد به وضعیت شرکتهای دانشبنیان حوزه سلامت اختصاص داشت. امیر یونسیان، مدیرکل دفتر ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی و رئیس شبکه آزمایشگاهی کشور، با ارائه تصویری از وضعیت این زیستبوم، اعلام کرد که ۶۳۳ شرکت دانشبنیان در حوزه سلامت فعالیت میکنند و این مجموعه شامل شرکتهای نوپا، نوآور و فناور است.
یکی از مسائل مهم مطرحشده در این بخش، ضرورت ایجاد مسیر رشد برای شرکتهای نوپا و نوآور و نزدیکتر شدن آنها به شرکتهای بزرگ و پیشران صنعت سلامت بود. تمرکز هدفمند منابع تأمین مالی بر شرکتهایی که ظرفیت رشد و توسعه دارند، میتواند به افزایش فروش محصولات دانشبنیان و توزیع گستردهتر ارزش اقتصادی در این صنعت کمک کند.
از سوی دیگر، توسعه زیستبوم دانشبنیان سلامت صرفاً به تأمین منابع مالی محدود نمیشود. تسهیل فرآیندهای ارزیابی و استفاده از ظرفیتهای قانونی میتواند به شرکتها کمک کند مسیر پژوهش، توسعه فناوری، تولید و تجاریسازی را با سهولت بیشتری طی کنند.
زیرساخت آزمایشگاهی؛ حلقهای مهم در توسعه فناوری سلامت زیرساخت آزمایشگاهی؛ حلقهای مهم در توسعه فناوری سلامت
در کنار تأمین مالی، موضوع زیرساختهای آزمایشگاهی نیز بهعنوان یکی از پیشنیازهای توسعه فناوری در صنعت سلامت مورد توجه قرار گرفت.
رئیس شبکه آزمایشگاهی کشور از ظرفیت توسعه حضور آزمایشگاههای فعال شرکتهای تولیدی و دانشبنیان حوزه سلامت در شبکه آزمایشگاهی کشور سخن گفت. اتصال این آزمایشگاهها میتواند امکان استفاده از ظرفیتهای حمایتی شبکه در حوزههایی مانند توسعه زیرساخت، تعمیر و تجهیز و کالیبراسیون تجهیزات آزمایشگاهی را فراهم کند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که توسعه محصولات سلامتمحور، بهویژه در حوزههای دارو، تجهیزات پزشکی و زیستفناوری، نیازمند زیرساختهای آزمایشگاهی قابل اتکا و استاندارد است و تقویت این زیرساختها میتواند فرآیند توسعه و تجاریسازی فناوری را تسهیل کند.
عبور از گفتوگوی نظری به مذاکره واقعی
در این بخش، نهادهایی از جمله مرکز سرمایهگذاری اتاق تهران، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته، صندوق نوآوری و شکوفایی، صندوق حمایت از سرمایهگذاری زیستفناوری، صندوق مالی توسعه تکنولوژی ایران، صندوق پژوهش و فناوری سلامت تهران، صندوق پژوهش و فناوری تجهیزات پزشکی و گلرنگ ونچرز حضور داشتند.
این رویکرد، امکان تبدیل یک نشست آموزشی به بستری برای ارتباط مستقیم متقاضیان تأمین مالی با ارائهدهندگان منابع مالی را فراهم کرد؛ بهگونهای که شرکتها میتوانستند متناسب با مرحله توسعه و نیاز واقعی خود، گزینههای مختلف را شناسایی و درباره امکان استفاده از آنها مذاکره کنند.
یکی از نقاط قوت این رویداد، محدود نشدن برنامه به ارائههای تخصصی و پنلهای عمومی بود. در حاشیه نشست، میزهای مشاوره اختصاصی تأمین مالی برای مدیران عامل و مدیران مالی شرکتهای حوزه سلامت برگزار شد و نمایندگان نهادهای مالی، سرمایهگذاری و حمایتی بهصورت مستقیم با شرکتها درباره پروندههای تأمین مالی، طرحهای توسعه، نیازهای سرمایهگذاری و مسائل مرتبط با نقدینگی گفتوگو کردند.
آینده تأمین مالی در صنعت سلامت؛ حرکت به سمت ترکیب ابزارها
آنچه از مباحث این رویداد میتوان دریافت، این است که مسئله تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان سلامت را نمیتوان با یک ابزار یا یک نهاد حل کرد. شرکتها در مراحل مختلف چرخه عمر خود، نیازهای متفاوتی دارند و ازاینرو، تأمین مالی ترکیبی و متناسب با مرحله رشد میتواند رویکرد مؤثرتری باشد.
شرکت نوپا ممکن است به سرمایهگذاری جسورانه و منابع اولیه نیاز داشته باشد؛ یک شرکت در مرحله توسعه ممکن است از تسهیلات، سرمایهگذاری یا ابزارهای بازار سرمایه استفاده کند و شرکتهای بزرگتر نیز میتوانند از ابزارهایی مانند اوراق، صندوقهای تأمین مالی و شرکتهای سهامی عام پروژه بهره ببرند.
از سوی دیگر، توجه به داراییهای نامشهود، توسعه ارزشگذاری و امکان توثیق آنها، میتواند یکی از تغییرات مهم در ساختار تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان باشد؛ چراکه در اقتصاد دانشبنیان، بخش قابل توجهی از ارزش شرکتها در داراییهایی نهفته است که ماهیت فیزیکی ندارند.
توسعه ابزارهایی مانند اوراق توسعه فناوری، استفاده از ظرفیت بازار سرمایه، تقویت نقش صندوقها و نهادهای سرمایهگذاری، پذیرش تدریجی داراییهای نامشهود در فرآیند تأمین مالی و ایجاد ارتباط مستقیم میان شرکتها و نهادهای مالی، میتواند مسیر تازهای برای تأمین سرمایه مورد نیاز شرکتهای دانشبنیان سلامت ایجاد کند.
در نهایت، تأمین مالی در صنعت سلامت زمانی میتواند به موتور توسعه فناوری تبدیل شود که منابع مالی، دانش فنی، زیرساخت، بازار و نهادهای حمایتی در یک زنجیره منسجم در کنار یکدیگر قرار گیرند. رویدادهایی از این جنس میتوانند با ایجاد همین اتصال، مسیر عبور شرکتهای دانشبنیان را از مرحله توسعه فناوری به تولید، تجاریسازی و مقیاسپذیری هموارتر کنند.
