چرخه حیات اکوسیستم استارتاپی

استارتاپ‌ها همچون موجودات زنده در یک اکوسیستم به تعامل با بازیگران آن و رشد جمعی نیازمندند و نمی‌توان اجزای یک اکوسیستم را مستقل از کل بررسی کرد.

13 دی 1400

چرخه حیات یک استارتاپ

این چرخه از شش مرحله تشکیل می‌شود:

  1. تحقیق؛
  2. امکان‌سنجی؛
  3. توسعه؛
  4. معرفی؛
  5. رشد؛
  6.  بلوغ؛

در مراحل اولیه، حیات یک استارتاپ نیاز به منابع مالی محدود دارد؛ اما پس از امکان‌سنجی و در مرحله توسعه، استارتاپ‌ها در دره مرگ قرار می‌گیرند، زیرا هزینه‌ها افزایش می‌یابد اما درآمد وجود ندارد و اعتبارات تامین شده قبلی برای حیات استارتاپ کفایت نمی‌کند و استارتاپ نیازمند سرمایه‌گذار است. این سرمایه‌گذاری باعث رشد استارتاپ می‌شود و به معرفی در بازار کمک می‌کند. پس از معرفی و در مرحله رشد ممکن است استارتاپ‌ها بار دیگر نیازمند سرمایه‌گذاری باشند. در نهایت در مرحله بلوغ سهام اولیه استارتاپ عرضه می‌شود و معمولا بانک‌ها دست به سرمایه‌گذاری روی آنها می‌زنند. بجز سرمایه‌گذاری‌ مالی، سرمایه‌های انسانی نیز در رشد استارتاپ‌ها موثرند. مهارت و پشتکار اعضای تیم در کنار راهنمایی و کمک‌گرفتن از افراد باتجربه که در زمینه‌های مرتبط فعالیت داشته‌اند (منتورها) می‌تواند به رشد استارتاپ‌ها کمک شایانی کند.

 

راز ماندگاری در اکوسیستم استارتاپ

یک استارتاپ با افراد یا سازمان‌هایی در ارتباط است تا بتواند رشد کند و به بلوغ برسد. این افراد یا سازمان‌ها می‌توانند منتورها (مربیان)، مشاوران‌، کارآفرینان، سرمایه‌گذاران منجی یا سازمان‌ها و نهادهایی همچون دانشگاه‌ها، موسسات عمومی و دولتی، سازمان‌های پشتیبانی (انکوباتورها، شتاب‌دهنده‌ها، فضاهای همکاری و...)، سازمان‌های تحقیقاتی، سازمان‌های ارائه‌دهنده خدمات (حقوقی، خدمات مالی و...) و شرکت‌های بزرگ باشند. مجموعه این موضوعات را اکوسیستم استارتاپی می‌نامیم. برای جذب سرمایه اولیه تیم تشکیل‌دهنده یک استارتاپ و موضوعی که روی آن کار می‌کنند، اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا موجب می‌شود صاحب سرمایه به تیم اعتماد و با سرمایه‌گذاری بستر رشد آن را فراهم کند. بسیاری از استارتاپ‌ها در این مرحله ناکام می‌شوند و هرگز به مرحله توسعه نمی‌رسند. البته مرحله توسعه و رسیدن استارتاپ به سود بسیار حساس است و اگر استارتاپ نتواند خود را به بازار معرفی کند و به بلوغ برسد، از چرخه خارج خواهد شد.

 

عناصر و مراکزی که مکمل و پوشش‌دهنده فضای کسب‌وکارهای نوپا هستند از شش بخش زیر تشکیل می‌شوند:

  1. مراکز رشد و شتاب‌دهنــده‌هــا (Accelerators & incubators)
  2. مراکز و شبکه‌های سرمایه‌گذاری Investors
  3. رسانه‌ها Information brockers
  4. سمن‌ها (سازمان‌های مردم نهاد) NGO’s
  5. مؤسسات عمومی و دولتی مرتبط Public & Government Institute’s
  6. دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی حرفه‌ای Universities

 

آموزش و تبادل تجربه در استارتاپ

برگزاری جلسه ها و رویدادهای متفاوت این حوزه از دوره‌های آموزشی در قالب کمپ‌های آموزشی، دوره هایی چون آخر هفته‌های نوپا یا مسابقات و جوایز مختلف این حوزه، جلسات دیدار و عرضه ایده به سرمایه‌گذاران و نشست‌های کافه‌ای یا آخر هفته‌ای فعالان و علاقمندان این حوزه با یکدیگر یا با صاحبان تجارب موفق یا حتی شکست‌های بزرگ و شکل گیری شبکه‌های تخصصی از مربیان (منتورها)، فعالان، سرمایه‌گذاران و مراکز رشد و شتاب دهنده؛ در کنار پوشش قوی و مناسب این رویدادها توسط رسانه ها و الگوسازی از تجربه‌های موفق، همه و همه بستری را شکل می‌دهند که به رشد شاخص‌های این حوزه کمک خواهد کرد.

فضای مساعد استارتاپ‌ها

اکوسیستم‌ها معمولا به صورت شهری یا ایالتی تعریف می‌شوند؛ در نقاطی مانند سیلیکون ولی و پس از آن مناطقی نظیر بوستون، سیاتل، بولدر و لندن، شرایط بسیار فراهم‌تر و در نتیجه تراکم کارآفرینان و ضریب موفقیت آنها در چنین نقاطی از سطح جهانی بسیار بالاتر است. این اکوسیستم‌ها براساس عملکردشان رتبه‌بندی می‌شوند؛ به این‌صورت که هر چقدر رتبه آن بالاتر باشد، فضای سرمایه‌گذاری در آن مساعدتر است و سبب می‌شود تیم‌ها و سرمایه‌گذاران بیشتری را جذب کند.

نکته شایان ذکر آن است که نمی‌توان بدون کنار هم گذاشتن این اضلاع، برای رشد فعالیت‌های نوپا انتظار شکل گیری زیست بومی کامل و بستری مناسب را داشت. اگرچه این تحولات اینک در کشور آغاز شده است و در روزنامه‌ها، سایت‌های عمومی و تخصصی و مجلات تخصصی انعکاس مباحث مربوط به آن را می‌توان یافت؛ اما هنوز قطعات بسیاری از جورچین این فضا ناقص و نیازمند توجه بیشتری است. باید شروع فعالیت ها در این حوزه را به فال نیک گرفت و به این نهال جوان، مجال رشد داد.

سرمایه برای استارتاپ، شرط لازم است؛ نه کافی!

یکی از اضلاع بسیار مهم و موثر اکوسیستم استارتاپ‌ها سرمایه است که نقش ��وانی و عملیاتی مهمی در شکل‌گیری و موفقیت کسب‌وکارهای نوپا دارد. درباره سرمایه در نوپاها از چند منظر مختلف می‌توان سخن گفت. از منظر جوانان علاقه مند به فعالیت و نگران از نبود سرمایه، طبق آموزه‌های محققان و صاحب نظران برجسته این حوزه، باید نقش و اهمیت عنصر سرمایه در پرداختن به ایده نوآورانه و پیگیری فرصت ها را کم رنگ کرد و آموزش عمومی لازم را در این زمینه فراهم ساخت. باید به جوانان صاحب ایده و علاقمند آموخت که شروع یک استارتاپ و توسعه ایده را نباید به عنصر سرمایه و جذب سرمایه‌گذار منوط یا وابسته بدانند. آمار جهانی سال ۲۰۱۲ نشان می‌دهد سرمایه شخصی (bootstrapping) همچنان روش اصلی شروع یک استارتاپ است. ۸۰% از کارآفرینان با استفاده از پس اندازهای شخصی خود و ۱۴% با قرض گرفتن از دوست و فامیل و وام بانکی دست به شروع استارتاپ خود زده اند. وابسته دانستن موفقیت به سرمایه، در گام‌های نخست شکل دهی یک استارتاپ، یکی از موانع جدی شکل گیری فرهنگ و فضای مناسب برای رویکرد جوانان به کسب‌وکارهای نوپا است و باید نمونه‌های بسیار داخلی و خارجی صاحبان ایده و نوآوری را که توانسته اند با تلاش و فعالیت خود به راه اندازی، تثبیت و رشد استارتاپ خود موفق شوند، معرفی کرد تا سرمایه برای چنین رویکردی به مانعی ذهنی تبدیل نشود.

شبکه‌سازی استارتاپ‌ها

شکل‌گیری فضای کسب‌وکارهای نوپا و رشد سریع و موفق یک استارتاپ، به وجود موسسات و نهادهای سرمایه‌گذاری وابسته است که منطق و ریسک چنین نوع کسب‌وکاری را درک کنند و چابکی، سرعت عمل و آمادگی لازم برای تعامل با چنین مجموعه‌هایی را کسب کرده باشند. بدنه سنگین و محافظه کار روش‌های سرمایه‌گذاری متداول در کشور، قابلیت، ظرفیت و چالاکی لازم برای حمایت و بهره برداری از چنین فرصت هایی را ندارد و می‌توان ادعا کرد با حجم و ظرفیت آن نیز آشنایی ندارد. کسب‌وکارهای نوپا همراه با خود، ظرفیت‌ها و جذابیت‌های خاصی را شکل داده‌اند که شیوه‌های متناسب و همگامی از سرمایه‌گذاری را خلق کرده است.

درنتیجه رشد و بهبود اکوسیستم استارتاپی بومی وابسته به شبکه‌سازی صحیح میان افراد، سازمان‌ها و محیط استارتاپی در کشور است که با ایجاد رویدادهای مشترک، فعالیت‌ها و تعاملاتشان زمینه رشد استارتاپ‌ها و افزایش سرمایه ملی را رقم بزنند.

مقاله های مشابه